બિન-મંજૂર HTBt કપાસનો વધતો ઉપયોગ; અભ્યાસ મુજબ કુલ વાવેતર વિસ્તારના ૨૪-૩૦% હિસ્સામાં તેનો ઉપયોગ
નવી દિલ્હી: ભારતમાં હર્બિસાઇડ-ટોલરન્ટ Bt (HTBt) કપાસને સત્તાવાર મંજૂરી ન હોવા છતાં, એક નવા ક્ષેત્રીય અભ્યાસમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ખેડૂતોમાં તેનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે. અભ્યાસના અંદાજ મુજબ, ૨૦૨૫-૨૬ની ખરીફ સીઝન દરમિયાન લગભગ ૬.૫ થી ૭.૨ મિલિયન એકર જમીનમાં બિન-મંજૂર HTBt કપાસના બિયારણનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ દેશના કુલ કપાસ વાવેતર વિસ્તારના અંદાજે ૨૪-૩૦% હિસ્સો દર્શાવે છે.
સાઉથ એશિયા બાયોટેકનોલોજી સેન્ટર (SABC) દ્વારા 'ફેડરેશન ઓફ સીડ ઈન્ડસ્ટ્રી ઓફ ઈન્ડિયા' (FSII) અને 'નેશનલ સીડ એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડિયા' (NSAI) ના સહયોગથી આ અભ્યાસ હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં મહારાષ્ટ્ર, તેલંગાણા, આંધ્રપ્રદેશ અને રાજસ્થાનના કપાસ ઉત્પાદક ૧૬ જિલ્લાઓને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા. આ અભ્યાસમાં ખેડૂતોના સર્વેક્ષણ, બિયારણ પુરવઠા શૃંખલાનું મૂલ્યાંકન અને કપાસના નમૂનાઓની પ્રયોગશાળામાં તપાસનો સમાવેશ થતો હતો.
HTBt કપાસ એ Bt કપાસનો જ એક પ્રકાર છે જેમાં નીંદણનાશક (હર્બિસાઇડ) સામે ટકી રહેવાનો વધારાનો ગુણધર્મ હોય છે. આનાથી નીંદણના નિયંત્રણ માટે ગ્લાયફોસેટ જેવા નીંદણનાશકોનો ઉપયોગ શક્ય બને છે. અભ્યાસ મુજબ, ગ્લાયફોસેટનો ઉપયોગ કરીને નીંદણ નિયંત્રણનો ખર્ચ પ્રતિ એકર અંદાજે ₹૭૫૦-૮૫૦ થાય છે, જ્યારે હાથેથી નીંદણ દૂર કરવાનો ખર્ચ ₹૧૨,૦૦૦ થી ₹૧૫,૦૦૦ ની વચ્ચે હોઈ શકે છે. મજૂરોની અછત અને વધતો જતો મજૂરી ખર્ચ તેના ફેલાવા પાછળના મુખ્ય કારણો તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
અભ્યાસમાં મહારાષ્ટ્ર, તેલંગાણા અને આંધ્રપ્રદેશમાં HTBt ના ઉપયોગનું પ્રમાણ અનુક્રમે ૫૮%, ૬૬% અને ૪૯% હોવાનું જણાવાયું છે; આ આંકડા અભ્યાસના અંદાજો પર આધારિત છે. અહેવાલ મુજબ, અનૌપચારિક HTBt બિયારણ બજારનું અંદાજિત કદ ₹૮૨૦-૮૮૦ કરોડ છે. અભ્યાસમાં ૨૦૨૨ અને ૨૦૨૬ વચ્ચે કાયદેસરના 'બોલગાર્ડ-II' (Bollgard-II) બિયારણના વેચાણમાં ૨૨.૩%નો ઘટાડો પણ નોંધવામાં આવ્યો છે.
દરમિયાન, ભારતમાં કપાસના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો ચિંતાનો વિષય બની રહ્યો છે. સરકારી આંકડા મુજબ, કપાસનું ઉત્પાદન ૨૦૨૦-૨૧માં ૩૫.૨ મિલિયન ગાંસડીથી ઘટીને ૨૦૨૫-૨૬માં અંદાજિત ૨૯.૧ મિલિયન ગાંસડી થયું છે. આ જ સમયગાળા દરમિયાન ઉત્પાદકતા પણ હેક્ટર દીઠ ૪૫૧ કિલોગ્રામથી ઘટીને ૪૩૧ કિલોગ્રામ થઈ છે. કપાસની ઉત્પાદકતા વધારવા માટે, સરકારે ₹૫,૬૫૯ કરોડના 'કપાસ ઉત્પાદકતા મિશન'ને મંજૂરી આપી છે.
વધુ વાંચો :- ડોલર સામે રૂપિયો 6 પૈસા મજબૂત થઈને 96.72 પર ખુલ્યો.
