સાપ્તાહિક ચોમાસા ટ્રેકર: વરસાદની અછતને કારણે ખરીફ વાવેતરમાં 22.7%નો ઘટાડો; કપાસ અને તેલીબિયાંને સૌથી વધુ અસર થઈ
દેશભરમાં ચોમાસાની ધીમી અને અસમાન પ્રગતિની અસર ખરીફ પાકના વાવેતર પર સ્પષ્ટપણે દેખાય છે. વરસાદની અછત અને જળાશયોમાં પાણીના સ્તરમાં ઘટાડો થવાને કારણે, ડાંગર, કપાસ, તેલીબિયાં અને કઠોળ જેવા મુખ્ય પાકોની વાવણી ગયા વર્ષના આંકડા કરતા ઘણી પાછળ રહી ગઈ છે. જો જુલાઈમાં પૂરતો વરસાદ નહીં પડે, તો કૃષિ ઉત્પાદન અને ખાદ્ય ફુગાવા પર દબાણ વધવાની ચિંતા છે.
કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલયના તાજેતરના આંકડા અનુસાર, 25 જૂન, 2026 સુધીમાં ખરીફ વાવેતર 182.71 લાખ હેક્ટરમાં થયું હતું, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળા દરમિયાન 236.47 લાખ હેક્ટર હતું. આ કુલ વાવણી વિસ્તારમાં 53.76 લાખ હેક્ટર અથવા 22.7 ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે. દરમિયાન, દેશમાં 29 જૂન સુધીમાં વરસાદની ખાધ 43 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ. દેશના 48 ટકા વિસ્તારમાં સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ નોંધાયો છે, જ્યારે 26 ટકા વિસ્તાર 'મોટી વરસાદની ખાધ' શ્રેણીમાં આવે છે.
તેલીબિયાંના પાકને સૌથી વધુ અસર થઈ છે. તેલીબિયાંનો વાવેતર વિસ્તાર ગયા વર્ષે 36.40 લાખ હેક્ટરથી ઘટીને 16.98 લાખ હેક્ટર થયો છે - જે 19.42 લાખ હેક્ટરનો ઘટાડો દર્શાવે છે. ખાસ કરીને, સોયાબીનનું વાવેતર 19.97 લાખ હેક્ટરથી ઘટીને 6.92 લાખ હેક્ટર થયું છે, જ્યારે મગફળીનો વાવેતર વિસ્તાર 15.29 લાખ હેક્ટરથી ઘટીને 8.87 લાખ હેક્ટર થયો છે.
કપાસના વાવેતર પર પણ અસર પડી છે; તેનો વાવેતર વિસ્તાર 45.36 લાખ હેક્ટરથી ઘટીને 29.66 લાખ હેક્ટર થયો છે, જે 15.70 લાખ હેક્ટરનો ઘટાડો દર્શાવે છે. ડાંગરનો વાવેતર વિસ્તાર ૩૪.૪૧ લાખ હેક્ટરથી ઘટીને ૨૫.૭૫ લાખ હેક્ટર થયો છે, જ્યારે કઠોળનું વાવેતર ૨૧.૪૬ લાખ હેક્ટરથી ઘટીને ૧૪.૯૨ લાખ હેક્ટર થયું છે. તેવી જ રીતે, બરછટ અનાજ ('શ્રી અન્ના') નો વાવેતર વિસ્તાર ૩૬.૦૭ લાખ હેક્ટરથી ઘટીને ૩૧.૮૪ લાખ હેક્ટર થયો છે.
વરસાદની ખાધની સાથે, જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર ઘટવું પણ ચિંતાનું કારણ છે. દેશના ૧૬૬ મુખ્ય જળાશયોમાં પાણીનો સંગ્રહ તેમની કુલ ક્ષમતાના માત્ર ૨૬.૪ ટકા છે, જે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળા દરમિયાન ૩૬ ટકા હતો. દક્ષિણ ભારતમાં, જળાશયોનું સ્તર ક્ષમતાના માત્ર ૨૦.૮ ટકા છે; ખાસ કરીને, કર્ણાટકમાં સ્તર ૪૮.૬ ટકાથી ઘટીને ૧૪.૭ ટકા અને તમિલનાડુમાં ૮૧ ટકાથી ઘટીને ૩૪.૩ ટકા થયું છે. ઓડિશાના જળાશયોમાં પણ પાણીનું સ્તર માત્ર ૧૫.૩ ટકા છે.
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) એ આગામી દિવસોમાં મધ્યપ્રદેશ, છત્તીસગઢ, ઓડિશા અને વિદર્ભમાં ભારે વરસાદની આગાહી કરી છે, પરંતુ જો જુલાઈમાં પણ વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો રહેશે, તો તે ખરીફ પાકના ઉત્પાદન, ખેડૂતોની આવક અને કઠોળ, ખાદ્ય તેલ અને કપાસ સાથે જોડાયેલા બજારો પર દબાણ લાવી શકે છે.
