મહારાષ્ટ્રમાં ખરીફ ૨૦૨૬-૨૭ માટે કપાસનો વાવેતર વિસ્તાર વધવાની ધારણા
મહારાષ્ટ્રમાં ૨૦૨૬-૨૭ ખરીફ સિઝન દરમિયાન કપાસના વાવેતર વિસ્તારમાં ૧૦-૧૫%નો વધારો થવાની શક્યતા છે. કૃષિ વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં કપાસના ભાવમાં તીવ્ર વધારાને કારણે ખેડૂતો - ખાસ કરીને વિદર્ભ અને મરાઠવાડા પ્રદેશોમાં - સોયાબીન કરતાં કપાસને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે.
અધિકારીઓ જણાવે છે કે સારી બજાર માંગ અને વધુ નફાની સંભાવના ખેડૂતોને કપાસ તરફ આકર્ષિત કરી રહી છે. ગયા સિઝનમાં સોયાબીન ઉત્પાદકોને ભારે નુકસાન થયું હતું; ઘણા લોકોએ તેમનો પાક પ્રતિ ક્વિન્ટલ ₹૪,૦૦૦-૪,૫૦૦ ના ભાવે વેચવો પડ્યો હતો, જે લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) ₹૫,૩૨૮ પ્રતિ ક્વિન્ટલ કરતાં ઘણો ઓછો હતો. તેનાથી વિપરીત, એપ્રિલ અને મે મહિનામાં કપાસના ભાવ પ્રતિ ક્વિન્ટલ ₹૯,૦૦૦-૯,૫૦૦ સુધી પહોંચી ગયા હતા, જે MSP કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધુ હતા.
યવતમાળના ખેડૂત અશોક ભુતાડાએ ઉલ્લેખ કર્યો છે કે તેમણે ગયા વર્ષે ૧૬ એકર જમીન પર કપાસનું વાવેતર કર્યું હતું અને આ વખતે તેને ૨૦-૨૧ એકર સુધી વિસ્તારવાની યોજના છે. તેમનું માનવું છે કે બદલાતા હવામાન અને અનિયમિત વરસાદ વચ્ચે, કપાસ સોયાબીનની તુલનામાં પ્રમાણમાં સલામત વિકલ્પ તરીકે ઉભરી આવ્યો છે.
કૃષિ વિભાગનું અવલોકન છે કે વિદર્ભ અને મરાઠવાડાના ઘણા જિલ્લાઓમાં આ વલણ જોવા મળી રહ્યું છે. જોકે, નિષ્ણાતોએ ખેડૂતોને ફક્ત વર્તમાન ઊંચા ભાવોના આધારે નિર્ણયો લેવા સામે ચેતવણી આપી છે. ખેડૂત નેતા વિજય જાવંધિયા નોંધે છે કે કપાસના ભાવમાં હાલનો ઉછાળો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની સ્થિતિ સાથે જોડાયેલો છે, અને પાક બજારમાં આવે ત્યાં સુધી ભાવ આ સ્તરે રહેશે તેની કોઈ ગેરંટી નથી.
કપાસની વધતી જતી લોકપ્રિયતા છતાં, સંકળાયેલા જોખમો હજુ પણ છે. ૨૦૨૫-૨૬માં, રાજ્યમાં કપાસનું ઉત્પાદન આશરે ૪૭% ઘટીને ૫૧ લાખ મેટ્રિક ટન થયું, જે મુખ્યત્વે અતિશય, કમોસમી વરસાદ અને કરા પડવાને કારણે થયું હતું. આગામી સિઝન માટે પણ ઘણા જિલ્લાઓમાં ઓછા વરસાદ અંગે ચિંતાઓ યથાવત છે. નિષ્ણાતો માને છે કે માત્ર ઊંચા બજાર ભાવ ખેડૂતોની આવક સુનિશ્ચિત કરવા માટે પૂરતા નથી. માત્ર એક અસરકારક ખરીદી વ્યવસ્થા, વાજબી ભાવ અને વધુ સારું કૃષિ માર્ગદર્શન જ ખેડૂતોને વાસ્તવિક આર્થિક સુરક્ષા પૂરી પાડી શકે છે.
