વિશ્વ કપાસ દિવસ: કપાસ કે સોયાબીન? વધતો ખર્ચ અને દુષ્કાળ ખેડૂતોની ચિંતામાં વધારો કરે છે
વાશિમ: મહારાષ્ટ્રનો વાશિમ જિલ્લો એક સમયે કપાસના ઉત્પાદનનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો; ખાસ કરીને કરંજા અને મનોરા તાલુકા કપાસની ખેતી માટે જાણીતા હતા. જોકે, ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો, મજૂરોની અછત, કપાસ વીણવાની મજૂરીમાં વધારો અને બજારના ભાવમાં થતી વધઘટને કારણે ખેડૂતો ધીમે ધીમે અન્ય પાકો તરફ વળી રહ્યા છે.
આ વર્ષે વાશિમ જિલ્લામાં ૩૭,૭૫૬ હેક્ટર વિસ્તારમાં કપાસનું વાવેતર કરવામાં આવ્યું છે. જોકે, લાંબા સમયથી અપૂરતા વરસાદને કારણે પાકની સ્થિતિ ચિંતાજનક બની છે. જમીનમાં ભેજનું પ્રમાણ ઘટી જવાથી કપાસના છોડનો વિકાસ અટકી ગયો છે અને ખેડૂતો સામે ઊભા પાકને બચાવવાનો પડકાર ઊભો થયો છે.
**૧૫ વર્ષમાં કપાસના વાવેતર વિસ્તારમાં ઘટાડો**
આશરે ૧૫ વર્ષ પહેલાં વાશિમ જિલ્લામાં ૫૦,૦૦૦ હેક્ટરથી વધુ જમીન પર કપાસની ખેતી થતી હતી. ત્યારથી કપાસના વાવેતર હેઠળના વિસ્તારમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે; આ વર્ષે વાવેતર ૩૭,૭૫૬ હેક્ટર સુધી મર્યાદિત રહ્યું છે.
કપાસની ખેતીમાં ખર્ચ વધુ આવે છે અને આ પાકને ખેતરમાં લાંબો સમય રાખવો પડે છે. ખેડૂતો મજૂરોની અછત અને મજૂરી ખર્ચમાં વધારાની સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છે. બજારના ભાવમાં અનિશ્ચિતતા વચ્ચે, ઘણા ખેડૂતો સોયાબીન અને હળદર જેવા પાકો તરફ વળી રહ્યા છે.
**વરસાદના અભાવે ઉત્પાદન પર જોખમ**
કરંજા અને મનોરા જેવા કપાસ ઉત્પાદક વિસ્તારોમાં લગભગ બે મહિનાથી અપૂરતા વરસાદને કારણે જમીનમાં ભેજનું પ્રમાણ ઘટી ગયું છે, જેનાથી છોડના વિકાસમાં અવરોધ ઊભો થયો છે. જો ટૂંક સમયમાં પૂરતો વરસાદ નહીં પડે, તો કપાસના ઝીંડવા બનવાની પ્રક્રિયા અને એકંદરે ઉત્પાદન પર વિપરીત અસર પડી શકે છે.
ખેડૂતોએ પાકના નુકસાન બદલ સરકાર પાસે પ્રતિ એકર ₹૩૦,૦૦૦ના વળતરની માંગણી કરી છે. MSP પર વેચાણ માટે નોંધણી ફરજિયાત
જે ખેડૂતો ૨૦૨૬-૨૭ની સીઝન દરમિયાન CCI (કોટન કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા) ને લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) પર કપાસ વેચવા માંગતા હોય, તેમણે ‘કપાસ કિસાન’ (Kapas Kisan) મોબાઈલ એપ દ્વારા સ્વ-નોંધણી કરાવવી જરૂરી છે. નોંધણી ૩૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ સુધી ચાલુ રહેશે.
વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ની સીઝન માટે, કપાસના લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) મધ્યમ-સ્ટેપલ (medium-staple) જાતો માટે ₹૮,૨૬૭ પ્રતિ ક્વિન્ટલ અને લાંબા-સ્ટેપલ (long-staple) જાતો માટે ₹૮,૬૬૭ પ્રતિ ક્વિન્ટલ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. ખેડૂતોને આશા છે કે જો બજારના ભાવ MSP કરતા નીચે જાય, તો CCI દ્વારા કરવામાં આવતી ખરીદી તેમને રાહત પૂરી પાડશે.
વિશ્વ કપાસ દિવસ નિમિત્તે ખેડૂતો સમક્ષ રહેલા પડકારો
વિશ્વ કપાસ દિવસ ૭ ઓક્ટોબરના રોજ ઉજવવામાં આવે છે. વાશિમના ખેડૂતો માટે વધતો ખર્ચ, મજૂરોની અછત, પાણીની તંગી, હવામાનની અનિશ્ચિતતા અને બજારના ભાવમાં થતી વધઘટ એ નોંધપાત્ર પડકારો છે.
આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, વર્તમાન સીઝન માટે ખેડૂતોની પ્રાથમિકતાઓ તેમના ઊભા પાકનું રક્ષણ કરવું, પાકના નુકસાન બદલ રાહત મેળવવી અને MSP દ્વારા બજારનો ટેકો મેળવવો તે છે.
વધુ વાંચો :- ડોલર સામે રૂપિયો 6 પૈસા વધીને 96.71 પર ખુલ્યો.
