હરિયાણાના હિસાર-સિરસாவில் કપાસના પાક પર ગુલાબી ઈયળનો ખતરો; સિરસામાં ૪૦-૫૦% લીલા જીંડવા પ્રભાવિત હોવાના અહેવાલ
સિરસા, હરિયાણા, ૨૭ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬: હરિયાણાના હિસાર અને સિરસા જિલ્લામાં કપાસના પાક પર ગુલાબી ઈયળ (Pink Bollworm) અને અન્ય જીવાતોના ઉપદ્રવ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. ૨૭ ઓક્ટોબરના રોજ પ્રકાશિત થયેલા એક અહેવાલ મુજબ—જેમાં સેન્ટ્રલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર કોટન રિસર્ચ (CICR), નાગપુરની સાપ્તાહિક સલાહકાર માર્ગદર્શિકા (૧૫-૨૧ ઓક્ટોબર)નો સંદર્ભ આપવામાં આવ્યો છે—સિરસામાં કપાસના લગભગ ૪૦-૫૦% લીલા જીંડવા (green bolls) પ્રભાવિત થયા હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, આ આંકડાની સત્તાવાર સલાહકાર માર્ગદર્શિકા સાથે સ્વતંત્ર રીતે પુષ્ટિ થઈ શકી નથી.
ગુલાબી ઈયળ કપાસના જીંડવામાં પ્રવેશ કરીને તેના બીજ અને રેસાને નુકસાન પહોંચાડે છે, જેનાથી પાકની ઉપજ અને ગુણવત્તા બંને પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે. ICAR-CICR દ્વારા આપવામાં આવેલી માર્ગદર્શિકા મુજબ, ખેડૂતોએ જીંડવા બનવાના તબક્કા દરમિયાન વિવિધ છોડમાંથી ૨૦ લીલા જીંડવા એકત્રિત કરીને નિયમિત નિરીક્ષણ કરવું જોઈએ. જીવાત નિયંત્રણના પગલાં લેવા અંગેનો નિર્ણય સત્તાવાર સલાહકાર માર્ગદર્શિકાઓ, પાકના વિકાસના ચોક્કસ તબક્કા અને ખેતરમાં જોવા મળેલા ઉપદ્રવના સ્તરને ધ્યાનમાં રાખીને લેવો જોઈએ.
રાજસ્થાન અને મધ્યપ્રદેશમાં દેખરેખ
અહેવાલમાં રાજસ્થાનના શ્રી ગંગાનગર-હનુમાનગઢ અને બાંસવાડા વિસ્તારોમાં જીવાતો પર દેખરેખ (monitoring) રાખવાનો પણ ઉલ્લેખ છે. બાંસવાડામાં સફેદ માખી (whiteflies), જાસિડ્સ (jassids) અને થ્રિપ્સ (thrips) જેવી રસ ચૂસતી જીવાતોની સમસ્યા જોવા મળી છે. બીજી તરફ, અહેવાલ મુજબ મધ્યપ્રદેશના ખંડવા વિસ્તારમાં દેખરેખ દરમિયાન ગુલાબી ઈયળનો કોઈ ઉપદ્રવ જોવા મળ્યો નથી. આ પ્રાદેશિક વિગતોની સત્તાવાર સલાહકાર માર્ગદર્શિકાઓ સાથે ફરીથી ચકાસણી કરી લેવી જોઈએ.
ખેડૂતો માટે જરૂરી સાવચેતીઓ
ખેડૂતોને સલાહ આપવામાં આવે છે કે તેઓ ખેતરમાં નિયમિત નિરીક્ષણ કરે અને ગુલાબી ઈયળની હાજરી જાણવા માટે 'ફેરોમોન ટ્રેપ' (pheromone traps) નો ઉપયોગ કરે. લીલા જીંડવા તપાસવાથી જીવાતોના ઉપદ્રવને સમયસર ઓળખવામાં મદદ મળી શકે છે. કોઈપણ જીવાત નિયંત્રણ પગલાં અમલમાં મૂકતા પહેલા સ્થાનિક કૃષિ નિષ્ણાતોની સલાહ લેવી અત્યંત આવશ્યક છે. કપાસના પાક માટે મંજૂર થયેલ હોય અને જે ચોક્કસ જીવાત સામે અસરકારક હોય તેવા જ જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કરો; આ માટે ઉત્પાદન પર આપેલી સૂચનાઓનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું જોઈએ. યોગ્ય માત્રા, ફરીથી દવાનો છંટકાવ કરવા વચ્ચે રાખવા જરૂરી સમયગાળો અને પાકની કાપણી પહેલાં પાળવાનો ફરજિયાત રાહત સમય (waiting period) ચકાસ્યા વિના રાસાયણિક ઉપચારોનો ઉપયોગ કરશો નહીં. કપાસના જૂના છોડ (ઠૂંઠા) અને જમીન પર પડેલા, જીવાતગ્રસ્ત ઝીંડવાં દૂર કરવા તેમજ સ્થાનિક કૃષિ વિભાગ અથવા કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર પાસેથી માર્ગદર્શન મેળવવું પણ ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.
સમયસર દેખરેખ અને વૈજ્ઞાનિક વ્યવસ્થાપન પાકને થતા નુકસાનને મર્યાદિત કરવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
વધુ વાંચો:- ભારતમાં કપાસની અછતનું જોખમ વધ્યું, FTA કરારોને કારણે નિકાસ માંગમાં તેજીના સંકેત
