ભારતીય કપાસના ખેડૂતો મજૂરીના પડકારોનો સામનો કરે છે
ભારતીય કપાસ ઉત્પાદકો કાર્યસ્થળના મુદ્દાઓ સાથે વ્યવહાર કરે છેઉત્તર ભારતમાં કેટલાક ખેડૂતો અન્ય પાક તરફ વળ્યા છે કારણ કે મજૂરોની અછતને કારણે ખર્ચ વધી રહ્યો છે. પંજાબના ભટિંડાથી લગભગ 20 કિમી દૂર એક ખેડૂત બલદેવ સિંહ આ વર્ષે કપાસને બદલે મગ (લીલા ચણા) અને બાસમતી ચોખાની ખેતી કરવાનું વિચારી રહ્યા છે.સિંઘે બિઝનેસલાઈનને ફોન પર જણાવ્યું હતું કે, "હું બે કારણોસર કપાસની ખેતી છોડી રહ્યો છું: હું લઘુત્તમ ટેકાના ભાવની બરાબર કિંમત મેળવી શકતો નથી, અને ઈનપુટ ખર્ચમાં વધારો થવાને કારણે હું મજૂરીની અછતનો સામનો કરી રહ્યો છું."સિંહની સ્થિતિ અજોડ નથી. પંજાબ, રાજસ્થાન અને સંભવતઃ ગુજરાતના અન્ય ખેડૂતો પણ આવું કરી શકે છે. દરમિયાન, તેલંગાણાના જયપાલ રેડ્ડી જેવા કેટલાક ખેડૂતો હાઈ ડેન્સિટી પ્લાન્ટિંગ સિસ્ટમ (HDPS) કપાસની ખેતી કરવાનું વિચારી રહ્યા છે.NREGS ની અસરપંજાબ અને રાજસ્થાનમાં મજૂરોની અછતને કારણે કપાસના વાવેતર હેઠળનો વિસ્તાર ઘટશે એવો ઇન્ડસ્ટ્રીના સૂત્રોનો અંદાજ છે. બંને રાજ્યોએ ગયા વર્ષે મજૂરની તીવ્ર અછતનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, જે રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી યોજના (NREGA) દ્વારા વકરી હતી, જે હેઠળ કામદારોને દરરોજ આશરે રૂ. 300 ચૂકવવામાં આવે છે."રાજસ્થાનના કેટલાક ખેડૂતો કપાસના પાકની લણણી કરવા માટે તેમના પાકનો એક ભાગ મજૂરોને આપવા તૈયાર હતા," એક સૂત્રએ નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું હતું. જોધપુર સ્થિત દક્ષિણ એશિયા બાયોટેકનોલોજી સેન્ટર (SABC) ના સ્થાપક નિર્દેશક ભગીરથ ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે રાજસ્થાનમાં કપાસના ખેડૂતો પંજાબ અને હરિયાણાના ખેડૂતો કરતાં સ્થળાંતર મજૂરો પર ઓછા નિર્ભર છે. જો કે, ગયા વર્ષની કપાસની લણણીની સિઝન દરમિયાન મજૂરોની ઉપલબ્ધતા એક સમસ્યા હતી. કપાસની લણણીનો ખર્ચ વધી રહ્યો છેસૌથી મોટા કપાસ ઉત્પાદક રાજ્યોમાંનું એક તેલંગાણા, ખાસ કરીને લણણી માટે મજૂરોની તીવ્ર અછતનો સામનો કરી રહ્યું છે. કપાસ, મુખ્યત્વે નાના ખેડૂતો દ્વારા ઉગાડવામાં આવે છે, તે ખરીફ સિઝનમાં મજૂરી માટે ડાંગર સાથે સ્પર્ધા કરે છે, જેના કારણે ખેડૂતો માટે મજૂર શોધવાનું મુશ્કેલ બને છે.રાયચુરમાં સ્થાનિક મિલો અને બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓના સોર્સિંગ એજન્ટ રામાનુજ દાસ બૂબે જણાવ્યું હતું કે, "ખેડૂતો કપાસની લણણી માટે પ્રતિ કિલો ₹10 ચૂકવતા હતા. હવે તે ₹12 છે."“ઉત્તર ભારતમાં, ઉપલા રાજસ્થાનના ગંગાનગર વિસ્તારો અને પંજાબની આસપાસના વિસ્તારોમાં સમસ્યા ગંભીર છે. "મેં પ્રતિ કિલો ₹12 ચૂકવ્યા હતા અને પરિવહન અને અન્ય ખર્ચાઓ પણ કવર કર્યા હતા. એકંદરે, મેં લણણી માટે પ્રતિ કિલો ₹15 કરતાં વધુ ખર્ચ કર્યો હતો. વળતર લગભગ ₹60 હતું," સિંઘે જણાવ્યું હતું.ગુલાબી બોલવોર્મ ચેપતેલંગાણાના નારાયણપેટના ખેડૂત સોમન્નાએ જણાવ્યું હતું કે, "જોબ ગેરંટી સાથેનું કામ ઘણા કામદારો માટે વધુ આકર્ષક અને આરામદાયક છે. જો તેઓને લણણીની સિઝનમાં આવું કામ મળે, તો અમારા માટે કામદારો શોધવા મુશ્કેલ બની જાય છે."SABC ના ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે ગુલાબી બોલવોર્મના ગંભીર ચેપને કારણે ઓછી ઉત્પાદકતાના કારણે કામદારો રાજસ્થાનના ખેતરોમાં કામ કરવામાં અચકાય છે. તેમણે કહ્યું, “પ્રથમ બે લણણી સારી રીતે થઈ, પરંતુ જીવાતોથી થતી નબળી ઉપજને કારણે ખેડૂતોને ત્રીજી અને ચોથી લણણી માટે મજૂરીની સમસ્યાનો સામનો કરવો પડ્યો."ગામના તમામ ખેડૂતોને લણણી દરમિયાન લગભગ એકસાથે મજૂરોની જરૂર પડતી હોવાથી, તેમને શોધવા મુશ્કેલ બની જાય છે," તેલંગાણાના જાનગાંવના ખેડૂત રાજીરેડ્ડીએ જણાવ્યું હતું. તેઓ ₹300 અને ₹500 વચ્ચે ચાર્જ કરે છે."મજૂર ગતિશીલતામાં ફેરફારબિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશમાં વિકાસની પ્રવૃત્તિઓએ અન્ય રાજ્યોમાં ખાસ કરીને ઉત્તર ભારતમાં કામદારોનું સ્થળાંતર ઘટાડ્યું છે. "જો 100 લોકો ખરીફ સીઝનથી શરૂ કરીને છ મહિના માટે આ રાજ્યોમાંથી કૃષિ કામ માટે જતા હતા, તો હવે માત્ર 70 લોકો જ જતા રહ્યા છે," એક ઉદ્યોગ સૂત્રએ જણાવ્યું હતું.ગુજરાતની પણ આવી જ સ્થિતિ છે કારણ કે તે મધ્યપ્રદેશના કામદારો પર નિર્ભર છે. "ગુજરાતના ખેડૂતો સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે કારણ કે મધ્યપ્રદેશના ઘણા કામદારો નોકરીની શોધમાં ત્યાં જતા નથી," સૂત્રએ જણાવ્યું હતું.બિહારમાં ડાંગર, મકાઈ અને ઘઉંનો પાક કામદારોને ઘરની નજીક રાખે છે. ઇથેનોલ ઉત્પાદન જેવા ઔદ્યોગિક એકમોએ પણ સ્થાનિક રોજગારી પૂરી પાડી છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ વધી છે, જે તેને ઇથેનોલ ઉત્પાદન માટે અગ્રણી રાજ્ય બનાવે છે.રાજકોટ સ્થિત કોટન, યાર્ન અને કોટન વેસ્ટના વેપારી આનંદ પોપટે જણાવ્યું હતું કે, "મજૂરોની અછત વધી રહી છે, પરંતુ હવે ગભરાવાનો સમય નથી."જયપાલ રેડ્ડી આ વર્ષે તેમની HDPS કપાસની ખેતી એક એકરથી વધારીને દસ એકર કરવાની યોજના ધરાવે છે. તેમણે કહ્યું, “કપાસની ખેતી માટે મજૂરો મેળવવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે, મેં એક એકરમાં HDPSનું પરીક્ષણ કર્યું હતું.વધુ વાંચો :> પાકિસ્તાન: પંજાબ કપાસની વાવણીનું લક્ષ્ય ચૂકી ગયું
